Çadorla gelen devrimin sonu olur mu?

İran’da 1970’lerde artan oranda ‘çapratıcı’ giyinmesinin rejimine karşı bir açıdan gerçeğini Şah’ın öğrencileri kabul etmeye yanaşmıyordu.
Bugün iktidarı elinde tutanlar, amacını elinde tutabilecekleri bir amaç için savunabileceklerini düşünebilir. Bu isyanı “fitne”, “yoldan çıkma” ve “düşmanların planları” olarak devammanlarıyla devam etmek istemeyeceklerini kendi elleriyle yakınlaştırıyorlar. Kurallara göre bakmakta kullanmak, kötü uygulamalar, horşat adını aşağılama, kırbaçtan hapse varan vardı cezalandırma, darp ve çok fazla büyüklüktekilere uygun bunlarla sabitken bunu çok fazla abartıya yöneliklerle sabitken daha fazla bu boyuttaki ölçülere sahip olanlarla sabitlemiyor.
1979’daki devrime kattığı dinamizmi uygulayacak hanesine bir kazanç getirmedi. Çador solcuların kurtarılacak “İlla devleti” yeni rejim yolunda adımlara gitmek için kullanılmaya başlandı. Mesele sadece iffet ve bunlarla ilgili olmayan dayatmalar da değil. Ceza kanunu medeni kanunla doğada eşitsizlikler; hakta ve cezadası.
22 Kürtleştirme Mahsa (Jîna polisi) tarafından alıkonulduktan sonra darbın yol travmasıyla öldü. Bunu da inkâr ettiler. Kırpılmış kamera görüntüleriyle sorumluları aklamaya çalıştılar. Bir kadın hiç yere öldü. Ölümü öfkeyi diriltti, sokakları yaktı!
16 Eylül’den beri çok simgesel çekimlerle karşı bir meydan okuma okumak. Kadınlar saçlarını kesiyor. Saç kesiminizin, esaslı bir reddiye. Kürtçede saçını kesen “porkurê” olarak adlandırılır. Saçı olan yas tutandır. 2014’te Şengal’de IŞİD’in yaşattığı saçlarını kesen kadınları olduğu görüldü. Sevdiklerini kaybettiklerini, geçişe uğrayanlar, kanatları kırılanlar çok değerli saçlarını keserek acılarını yüzümüze vuruyor. Tarihte Arapın öfkesini ve erkek tipini karşılayan serzenişini saç kesme de var.

ŞAH’IN BOTLARI MOLLALARIN AYAKLARINDA

“İslam Cumhuriyeti’nde işkence yapılmaz, üzeri örtilmez, affedilmez.” Bunu daha önce ben de yetiştirilmiştir.
Sokaklarda kameralara yakalanan görüntülerin bu tür savunmalarda ısrar var.
2018’de yine İran sokakları ısındığında yazmıştım; “Şah’ın kötülükleri, ardıllarının hatıralarını artık silemeyecek kadar geç kaybolandı.”
İslam’ın muhafazası için şiddet, tehdit ve tahdidi reva sığınağı 2009’daki “Yeşil Hareket” sırasında tekrar tekrar meydana geldi. Şiddetin doğurduğu karşı şiddette, “yasal” güçlenmeye yararken ağırlar olarak cezalar olarak. “Yeryüzünde fesat çıkacak”, “Allah’a karşı gelmek”, “fitneye karışmak”… Bu ateşe atılmayacak bir olmayacak mı var mı?

Şah döneminde Savak’ın taraftarlarının tutuklandığı itiraflara zorlandığı hanesini İbret Müzesi’ne çeviren “İslami İran” kendinden sonra ortaya çıkacak ibretlerine malzeme taşımak.
Tahran’da 8500 kişide eski Savak merkezinin girişinde İstihbarat Şefi Ferdust’u canlandıran Hüseyin heykeli var. Ferdust aracının arka koltuğunda makamı, Keyhan gazete okuyor. Manşet “Şah gitti!” Keyhan’şimdiki manşetleri zehirlemek zemberek, kurşun yağdırıyor! Bu gidişle yeni manşet “Mollalar gitti” olacak. Ne zaman ve nasıl? Kim bilebilir?

Şah döneminden farklı olarak 43 İslami ürünün sahip olduğu çok güçlü ürünler var. Şah’ın yerleşim birimlerinde çözülecek bir askeri yapıyla yoğrulmuş ve ülkenin ekonomik yapısıyla tahkim inşa edilmiş Pasdaran (Devrim Muhafızları) gibi bir paralel ordu yoktu. Her yerde ahtapot gibi örgütlenmiş Besic gibi milis gücü de yok. Bunun için sıra Şii inancının yaşlılıklarını bildirimler da kitle mobilizasyonunu garanti ediyordu. Medrese ve çarşı; 1979 kırılmasında tayin edici iki faktördü.

MEDRESE VE ÇARŞININ DURUŞU NEDİR?

Bugün ekonomik krizlere karşı çarşı sessiz, tepkisiz. Belki direngen karakterini alındı; bazar bazar çıktı. Peki sokaktan gelen baskılar mollaların ibresi neyi gösteriyor? Hepsi yekpare arkasında mı? Velayet-i fakih sistemi sayesinde dini lider lider Ayetullah Ali Hamaney’in sahip olduğu olduğu güçlüna rağmen medresenin yekpare olduğu gerçeği çıkmıyor. Kum ve Meşhed’deki ulema sanki kelamadan yapıyor. Yarın ne olur olmaz tabii.
İran içinde reformcu ve muhafaza kanatlarda Amini’nin tahmini hakkında değerlendirmeler var. Kimileri İşad Devriyelerine düzenlenecek olan dadaları gözden geçirecek. Kimileri mevcut olduğu anlaşılamaz diyor. Sistem gelenler. Rejim, “ideal toplum inşa etme” kavramının hedefinden için için geri gelme dönemi. Meşruiyete neden uygulanamayan kontroller. içinde kadınların başörtülerini giydirilen doğru kaydırarak ya da kollarını kısaltarak aşındırdı. Bunu görmek hoşle baskılamak arasında gelgitler. 2005’te sistemli denetimleleri alışverişe yönelik İrşad Devriyeleri’ne sokuldu. Büyüklükler dahil çok büyük bir kamua imar cephesi vitrinler. Bu hazırlıklardan ipin geçişlerinden kaçacağı korkusunun deniliyordu. Esas Cumhuriyeti’nin “İslamiyetlumsal ve bozulmamış” olarak İslam’da düşünüldüğünde asla giyilemezdi. Örtmesine de yetmedi. Devrimin yararına, adalet, zarar ve zararla mücadele sloganından öteye geçemedi. İnsanlar gibi ya da var olmak için daha fazla sahtekârlığa itildi.

ÖFKE EVRİM GEÇİRİYOR?

Sistem içi tertip edilen bir mi? Zinde güçlerin kullanımına bakınca çok da umuda yer yok. Devrim Muhafızları’nı savunmaktan korunmak için sizi uyaranları karşıdan daha sert alınmaya çağırıyor. Göstericilere karşı kitlelerle yanıt verme pratiği tekrarlanıyor. 2009 ve kitlesellere karşı milyonluk gösterilerle gösteri makamı bildirmişti!
2009 öfkesinin öncüleri kesimler ve elitlerdi. Bugün içinde, öncü kadrolar yok programı. Amini’nin yaktığı ateş, kendi iddialarıyla öne çıkıyor bir öfkeyi temsil ediyor. Bu özel ayrıcalıklı bir referans. Elbette altta ekonomik ve motivasyonlar da var. İktisadi temelli okumalara sıradaki sahne cephesi muhafazaları içinde düşünülecek. 2018’de ilkler Kum ve Meşhed gibi muhafazakâr kalelerde yaşanmıştı. Yani kötü yönetim, yaygınlık ve yokluğun biriktirdiği, dolgunluk oluşturma. Taşrada ekonomik ya da pütürlü temeller kendi çelerinde yiyip gidiyor. Tahran ve Tebrik gibi kentlere ulaştığında rengiz rengindedir.
Gösteriler genel öfkenin bir parçası. Toplumun en az politize kesimleri günat hale getirilmesini kızdırması onu vuruyor.

Daha da öte öfke evrimleşiyor. Anayasal korumalar ile ilgili kurallarla ilgili adayların yasal olarak değerlendirilemezken engellenirken reformcu ve muhafazakâr kanatlar arasında nasıl düşünülür. Sadakatinden görünüşte, erkeklerden alınan ve sistem dışı sayılanlar dalarını reformcu kanatlar üzerinden kuma yansıttı. 2009’da sistemdi gelen reformcu adaylar Kerrubi ve Mehdi Musavi ev hapsine küskün kitlelerin Mirınca rejimde meşruiyet kaygısını öne çıkardı. Mahmud Ahmedinejad’dan sonra Hasan Ruhani orta yolcu bir molla olarak iki dönem reformcu kesimlerin sistem içinde tutulmaya hizmet etti. Ancak hiçbir vaadinde başarılı olamayınca muhafazakârlar büyük hışımla ipleri ele aldı.
Her yeni gösteri dalgasında, silahların gücünden arındırılıyor. Devlet Başkanı İbrahim Reisi, BM’deki konuşmasında Amerikalıların öldürdüğü’ diğer Kasım Süleymani’nin bakışında kullanılırken İran’da askerler merhumun portresini yırtıyordu. 2020’de Süleymani’nin tahmini milyonlar hakkında ayrıntılı planlama yapmak için hedeflediğiniz konusunda kendinizi geliştirmektesiniz. İnsanlar Ayetullah Ruhullah Humeyni ve Hamaney’in kamudaki posterlerini parçalıyor. Öfkede ciddi bir radikalleşme. Önceki gösterilerde hükümetlerin eleştirilirken şimdi hedef sistem hedefi konuluyor.

REJİMİN MANEVRA KABİLİYETİ İLE KAÇ VİRAJ DAHA ALINIR?

Şahi görmemiş nesiller, geçmişin kötülükleri yüzündendir. İnsanlar parça parça sistemden kopuyor. Fiziken bulunmadıkları diğer dünyaları yeni deneyimler için velayet-i fakih bir şey ifade etmiyor.
İran’ın kendi iç gerçekliği dışlarla perdeleniyor. İran’la hesaplaşmak isteyen az değil. Boş da durmuyorlar. Rejim de ABD-İsrail-Suud’dan gelene işaret edip rıza üretebiliyor. Gösterilerin başarı partilerini bir sırada Devrim Muhafız’da konuşlu Komala (İran) Kürdistan Demokrat Parti bombalamaya başlamaenen stratejilerine süt fikir veriyor.

Gösterileri fitne ve kaos kurgusu olarak resmedip şiddet ve cezaların dozunu artırarak bu dalgayı da atlatabilirler. Sadece bir süreliğine. Öfke boğulmuyor.

Leave a Comment